Tiếng Pháp cho sinh viên Erasmus: thành công trong kỳ trao đổi

Đi du học tại Pháp theo chương trình Erasmus+ thường bắt đầu bằng một mớ háo hức và vài đêm mất ngủ. Người ta tự hỏi liệu mình có hiểu được gì không khi vừa đặt chân tới nơi. Tiếng Pháp cho sinh viên Erasmus không chỉ là thêm một môn học cần đánh dấu hoàn thành: đó là chiếc chìa khóa mở ra giảng đường, tình bạn và cả mớ giấy tờ hằng ngày. Theo một bài giảng, hỏi đường hay bắt được một câu đùa ở căng tin, tất cả đều phụ thuộc vào ngôn ngữ.

Tin vui là bạn chẳng bao giờ phải bắt đầu từ con số không. Giữa việc chuẩn bị trước khi lên đường, các lớp học ngôn ngữ tại chỗ và hàng chục cơ hội nói chuyện mỗi ngày, trình độ sẽ lên nhanh nếu bạn biết cách. Vấn đề là phải biết đặt sức lực vào đâu. Nên trau dồi ngữ pháp, kỹ năng nói hay từ vựng chuyên ngành của mình? Câu trả lời tùy vào điểm xuất phát của bạn và nội dung các môn học.

Hướng dẫn này tập hợp những gì thực sự hiệu quả với một sinh viên trao đổi. Cách chuẩn bị trước khi lên đường, những kỹ năng cần nhắm tới để theo kịp trên giảng đường, nơi tìm tài nguyên miễn phí và cách giữ vốn tiếng Pháp sau khi trở về. Mục tiêu không phải học thuộc lòng, mà là đạt đủ sự thoải mái để sống trọn học kỳ của mình mà không căng thẳng triền miên. Dù bạn sang một học kỳ hay trọn một năm, những phản xạ giống nhau ấy sẽ giúp bạn tiết kiệm hàng tuần.

Làm thế nào để chuẩn bị tiếng Pháp trước một học kỳ Erasmus?

Những tuần trước ngày lên đường quan trọng không kém chính chuyến đi. Bạn đến nơi với nền tảng vững chắc bao nhiêu thì những ngày đầu càng bớt đáng sợ bấy nhiêu. Mục tiêu không phải biết hết mọi thứ, mà là làm cho ngôn ngữ trở nên quen thuộc: nghe tiếng Pháp mỗi ngày, đọc vài bài báo, lặp lại thành tiếng những câu hữu ích. Đăng ký một khóa học tiếng Pháp trực tuyến được thiết kế cho sinh viên giúp bạn định hình nỗ lực ấy và không loay hoay vô định. Bạn tự tin hơn ngay cả trước khi đặt chân lên khuôn viên trường.

Trước khi vạch ra một kế hoạch, tốt hơn hết là biết mình đang đứng ở đâu. Làm một bài kiểm tra trình độ miễn phí giúp bạn nhận ra những điểm yếu của mình: chia động từ, nghe hiểu hay từ vựng. Nhờ vậy bạn tránh ôn lại những thứ đã thành thạo và dồn thời gian vào chỗ còn vướng. Hai tháng làm việc đúng trọng tâm còn hơn cả năm nỗ lực dàn trải. Bài chẩn đoán nhanh này cũng gợi ý những lớp ngôn ngữ cần đăng ký một khi đến nơi.

Hỗ trợ ngôn ngữ của Erasmus+, thường là miễn phí

Chương trình có dự liệu khoản hỗ trợ để chuẩn bị ngôn ngữ, và nhiều sinh viên đã bỏ lỡ điều đó. Theo cơ quan Erasmus+ Pháp, nền tảng hỗ trợ ngôn ngữ trực tuyến bao phủ 29 ngôn ngữ quốc gia và ba ngôn ngữ vùng miền, với một bài kiểm tra trình độ và tài nguyên miễn phí. Các tổ chức cũng nhận được khoản tài trợ riêng, khoảng 150 € cho mỗi người tham gia, dành cho việc chuẩn bị về ngôn ngữ và văn hóa. Đủ để bắt đầu học tiếng Pháp mà không tốn đồng nào, miễn là bạn xin quyền truy cập đúng lúc từ cơ sở đào tạo của mình.

Sự đồng hành này mang lại kết quả cụ thể. Cũng theo cơ quan Erasmus+ Pháp, 91 % người tham gia cho rằng họ đã cải thiện được kỹ năng ngôn ngữ trong thời gian trao đổi. Phản xạ cần giữ rất đơn giản: tận dụng mọi công cụ mà cơ sở của bạn cung cấp trước và trong chuyến đi, thay vì tự bỏ tiền lo hết. Phòng quan hệ quốc tế vẫn là điểm đến tốt nhất để bạn định hướng và biết được những khoản hỗ trợ nào thực sự có sẵn ở trường đại học tiếp nhận.

Một kế hoạch ôn tập thực tế trong tám tuần

Một chút nỗ lực mỗi ngày tốt hơn một cuộc chạy marathon vào cuối tuần. Hai mươi phút mỗi ngày đã đủ để giữ cho đôi tai và trí nhớ luôn nhạy bén. Bạn có thể luân phiên các ngày: một ngày luyện nghe hiểu với một video ngắn, một ngày từ vựng chuyên ngành, một ngày ngữ pháp. Lập một lịch hai tháng giúp bạn giữ đều đặn mà không nản chí. Và từng bước tiến nhỏ đều cảm nhận được ngay từ những buổi học đầu tiên, khi bạn nắm bắt một chỉ dẫn ngay tức thì thay vì phải đoán.

Cần trình độ tiếng Pháp nào để theo được các lớp học?

Câu hỏi này cứ lặp đi lặp lại, và câu trả lời thành thật là: còn tùy. Mỗi trường đại học đặt ra kỳ vọng riêng, và ngưỡng yêu cầu thay đổi tùy ngành học. Nhiều chương trình nhắm tới trình độ B1 hoặc B2 theo Khung tham chiếu châu Âu, nghĩa là khả năng theo dõi một lập luận và diễn đạt mà không vấp ở mỗi câu. Với các môn rất chuyên sâu, đôi khi người ta đòi hỏi cao hơn. Với những môn khác, một nền tảng vững chắc đủ để khởi đầu, phần còn lại sẽ học được ngay trong thực tế qua từng tuần.

Tiếng Pháp trong giảng đường chẳng mấy liên quan đến tiếng Pháp ngoài chợ. Giảng viên nối tiếp nhau các lối nói trừu tượng, từ vựng kỹ thuật và những từ viết tắt riêng của môn họ. Theo một bài giảng lớn, ghi chép tức thời và nộp một bài viết đòi hỏi một sự rèn luyện riêng. Chính thứ tiếng Pháp ấy, đôi khi gọi là tiếng Pháp theo mục tiêu đại học, mới thường quyết định việc đạt được tín chỉ ECTS vào cuối kỳ. Xem nhẹ nó là chấp nhận rủi ro hiểu bài giảng mà không vượt qua được các kỳ thi.

Những kỹ năng cần trau dồi ưu tiên

Có bốn mặt trận luôn lặp lại. Trước hết là nghe hiểu nhanh, vì chẳng ai chậm nhịp nói của mình lại trong giờ học. Tiếp đến là viết học thuật, với các bài tổng hợp và báo cáo. Rồi đến ngữ pháp, vì một loạt bài tập chia động từ được thực hiện kỹ lưỡng giúp tránh những lỗi làm rối nghĩa. Và cuối cùng là nói tự phát, đáng sợ nhất nhưng cũng rèn luyện nhất trong tất cả. Để tiến lên trên cả bốn mặt trận này mà không bị phân tán, một sự rèn luyện đều đặn tốt hơn những đợt ôn dồn dập sát giờ học.

• Luyện ghi chép từ các video bài giảng hoặc hội thảo trực tuyến.
• Viết thường xuyên những đoạn văn ngắn: bản tóm tắt, bài bình luận, báo cáo buổi học hướng dẫn.
• Luyện nói qua các bài thuyết trình, phần trình bày và các buổi làm việc nhóm.
• Học từ vựng riêng của ngành mình: luật, kinh tế, nghệ thuật hay khoa học.
• Đọc các đề thi và những đề cũ để làm quen với những gì được yêu cầu.
• Làm quen với cách dùng thân mật ở trường, như việc xưng hô “tu” giữa các sinh viên.

Những tài nguyên nào để tiến bộ trong thời gian trao đổi?

Một khi đã đến nơi, cơ hội học không hề thiếu. Phần lớn các trường đại học mở các lớp FLE (tiếng Pháp như ngoại ngữ) dành riêng cho sinh viên trao đổi, thường được chia theo trình độ B1, B2 hoặc C1. Các học phần này khi thì miễn phí, khi thì bắt buộc, và luôn hữu ích để cấu trúc bước tiến của bạn. Một số còn kết hợp cả ngôn ngữ lẫn phương pháp làm việc, theo tinh thần tiếng Pháp theo mục tiêu đại học. Đăng ký ngay từ đầu năm học giúp bạn tránh tụt lại khi các môn học thật sự tăng tốc.

Kèm cặp giữa các sinh viên là một mạch hay khác. Nhiều trường tổ chức chương trình đỡ đầu: một sinh viên Pháp hỗ trợ bạn trong các thủ tục và những buổi đi chơi. Việc đó miễn phí, cụ thể, và hiệu quả hơn nhiều giờ ngồi với sách giáo khoa. Các hội tiếp đón và phòng quan hệ quốc tế biết rõ những chương trình này và sẵn lòng hướng những người mới đến gặp đúng người. Một người bạn đồng hành đầy nhiệt huyết sẽ sửa lỗi cho bạn ngay khi chúng xuất hiện và đưa bạn vào những cuộc trò chuyện mà tự mình bạn chẳng dám bắt đầu.

Học tự chủ, giữa hai tiết học

Thư viện đại học đầy ắp sách tự học, tuyển tập đề thi và tài liệu nghe truy cập tự do. Các ứng dụng đố vui hay luyện hội thoại lấp đầy những lúc di chuyển và thời gian chết. Một thói quen đơn giản thay đổi tất cả: mỗi ngày ghi lại ba từ hoặc cách diễn đạt nghe được ngoài đường hay trong lớp, rồi dùng lại chúng. Các buổi hội thoại của các hội, thường gọi là café ngôn ngữ, bổ sung cho tất cả mà chẳng tốn gì. Ở đó người ta nói về điện ảnh, ẩm thực hay thời sự, và từ vựng gần như tự đi vào.

Làm thế nào để vượt qua rào cản ngôn ngữ trong cuộc sống hằng ngày?

Định cư ở Pháp không chỉ gói gọn trong các lớp học. Bạn còn phải đi chợ, mở tài khoản, hiểu một người hàng xóm đang vội và pha trò với những sinh viên khác. Phương pháp duy nhất hiệu quả là dám nói, dù có pha chút giọng và vài lỗi sai. Người Pháp hiếm khi sửa vì ác ý, và nỗ lực của bạn được nhận ra ngay tức khắc. Sống ở chung nhà còn đẩy mọi thứ nhanh hơn: bạn bắt được thứ tiếng đời thường, những lối nói tắt, tiếng lóng và những cách diễn đạt nho nhỏ mà chẳng sách nào dạy.

Thuộc lòng vài câu cứu nguy cho những ngày đầu giúp bạn yên tâm rất nhiều. « Anh/chị nhắc lại được không? », « Tôi chưa hiểu » hay « Cái này nói thế nào…? » giải cứu nhiều tình huống. Các cặp trao đổi ngôn ngữ, nơi mỗi người dạy ngôn ngữ của mình cho người kia, khiến việc học trở nên thân tình và hai chiều. Qua từng tuần, những điểm tắc nghẽn tan dần và các cuộc trò chuyện kéo dài ra gần như mà chẳng hay. Bí quyết không phải nói hoàn hảo, mà là nói thường xuyên, không sợ bị chê cười.

Tiếng Pháp của các thủ tục hành chính

Giấy tờ kiểu Pháp nổi tiếng là phức tạp, và đối mặt với nó bằng một ngôn ngữ nước ngoài thật đáng sợ. Chuẩn bị trước các câu nói thay đổi cục diện: ghi lại lý do đến, mang theo giấy tờ, nhờ một người đỡ đầu giúp đỡ. Chuyện nhà ở, đi lại hay các khoản trợ cấp nhà ở đều trở thành những dịp để luyện một thứ tiếng Pháp trang trọng. Mỗi hồ sơ hoàn tất là một chiến thắng nhỏ nuôi dưỡng sự tự tin. Hãy nhớ giữ lại bản ghi những gì một quầy giao dịch nói với bạn, để ôn lại từ vựng sau này.

Hòa nhập vào đời sống sinh viên Pháp

Học một ngôn ngữ cũng đi qua con người. Đời sống hội đoàn ở các khuôn viên Pháp rất sôi động: câu lạc bộ, các buổi tối, thể thao, kịch nghệ, hoạt động văn hóa. Đặt chân vào đó ngay từ những tuần đầu đáng giá hơn mọi cuốn sách, vì ở đó người ta nói mà không áp lực và chẳng có điểm số nào chờ. Những buổi tối tiếp đón sinh viên quốc tế là điểm khởi đầu tốt để kết bạn và thử tiếng Pháp của mình trong một bầu không khí thư giãn. Vòng quen biết càng rộng, cơ hội nói chuyện càng nhân lên một cách tự nhiên.

Các quy ước văn hóa quan trọng không kém ngữ pháp. Chào hỏi, xưng hô « vous » với một giáo sư, nói « bon appétit » hay giữ cửa là những cử chỉ thường ngày giúp việc giao tiếp dễ dàng hơn. Quan sát, bắt chước, đặt câu hỏi: đó là cách bạn hiểu được sự hài hước, các điển tích và những điều không nói ra trong một cuộc trò chuyện. Bạn càng dấn thân vào đời sống địa phương, ngôn ngữ càng trở nên tự nhiên và chuyến đi càng bớt giống một khoảng tách biệt cô lập. Một sinh viên chịu ra ngoài, dấn thân và dám sai luôn tiến bộ nhanh hơn người chỉ quẩn quanh giữa những đồng hương.

Làm thế nào để tiếp tục tiến bộ tiếng Pháp sau Erasmus?

Trở về nhà không có nghĩa là quên hết. Vốn tiếng Pháp tích lũy trong thời gian học trở thành một lợi thế lâu dài, cho một bậc thạc sĩ, một công việc hay một chuyến đi sau này. Rủi ro thật sự là đánh mất sự thoải mái đã có được vì thiếu luyện tập. Vài thói quen là đủ để giữ trình độ: phim ở bản gốc, một MOOC bằng tiếng Pháp, sự hiện diện đều đặn trên các nền tảng trao đổi. Điều quan trọng là sự đều đặn, không phải cường độ. Nửa giờ mỗi tuần kéo dài tốt hơn một buổi học dài rồi bỏ ngang.

Nhiều cựu sinh viên Erasmus giữ liên lạc với những người bạn gặp tại chỗ và tiếp tục nói tiếng Pháp với nhau. Mạng lưới này, thường bị xem nhẹ, duy trì ngôn ngữ tốt hơn cả một bài tập có chấm điểm. Một buổi gọi video mỗi tuần với một người bạn đồng hành đã đủ để không lùi bước. Và đặt cho mình một mục tiêu rõ ràng, như một chứng chỉ hay một chuyến đi mới, sẽ tiếp thêm động lực khi sự hứng khởi giảm sút. Khi ấy, chuyến Erasmus không còn là một khoảng tách biệt nữa, mà là khởi đầu cho việc sử dụng tiếng Pháp lâu dài trong hành trình của bạn.

Câu hỏi thường gặp về tiếng Pháp cho sinh viên Erasmus

Anthony FLE